Azərbaycan günəşli ölkə olmasına baxmayaraq D vitamini çatışmazlığı çox yayılıb. Qapalı məkanda işləmək, qışda günəşi az görmək, günəş kremi və örtülü geyim bunun başlıca səbəbləridir. D vitamini əslində hormon kimi işləyir və sümüklərdən əzələlərə, immunitetdən əhval-ruhiyyəyə qədər çoxlu sistemə təsir edir.
D vitamini çatışmazlığının əlamətləri
- Daimi yorğunluq və halsızlıq
- Əzələ ağrıları və əzələ zəifliyi
- Sümük və oynaq ağrıları
- Tez-tez xəstələnmə
- Əhval pozuntusu, qış depressiyası
- Saç tökülməsi
- Yaraların gec sağalması
Əlamətlər başqa səbəblərdən də ortaya çıxa bilər. Çatışmazlığı anlamağın yeganə yolu qanda 25(OH)D səviyyəsini yoxlatmaqdır.
Qan göstəriciləri necə şərh olunur?
| 25(OH)D səviyyəsi | Ümumi şərh |
|---|---|
| 20 ng/mL-dən aşağı | Çatışmazlıq |
| 20–30 ng/mL | Qeyri-kafilik |
| 30–60 ng/mL | Kafi (əksər mütəxəssislərin hədəfi) |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 60–100 ng/mL | Əksər şəxslərdə lazım deyil; həkimlə qiymətləndirilməlidir |
| 100 ng/mL-dən yuxarı | Yüksək; toksiklik riski |
D vitamini mənbələri
- Günəş: Yayda günorta saatlarında qollar və ayaqlar açıq olarkən 15–20 dəqiqə (dəri tipinə görə dəyişir)
- Yağlı balıqlar: Qızılbalıq, skumbriya, sardina
- Yumurta sarısı
- Əlavə: Xüsusilə qış aylarında və çatışmazlıq müəyyən edildikdə
Əlavə necə istifadə olunur?
Ümumi qorunma üçün yetkinlərdə gündə 1000–2000 IU geniş yayılmış dozadır; yetkinlər üçün ümumi qəbul edilən gündəlik təhlükəsiz yuxarı hədd 4000 IU səviyyəsidir (100 mkq). Çatışmazlıqda daha yüksək dozalar tələb olunur və doza mütləq həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir; D vitamini yağda həll olur və artığı bədəndə yığıla bilər. Yağlı öyünlə alındıqda uducusu artır.
D3 və K2 niyə birlikdə?
D vitamini kalsium udulmasını artırır; K2 vitamini isə kalsiumun sümüyə yönəlməsinə kömək edir. Buna görə bir çox əlavədə ikisi bir yerdə olur. Qan durulduçu dərman işlədənlər K2 almazdan əvvəl həkimə müraciət etməlidir.
İdmançılar üçün niyə vacibdir?
D vitamini səviyyəsi kafi olan idmançılarda əzələ gücünün, bərpanın və stress sınığı riskinin daha yaxşı olduğunu göstərən tədqiqatlar var. İntensiv məşq edirsənsə, ildə 1–2 dəfə yoxlatmaq məntiqlidir.
Tez-tez verilən suallar
Şüşənin arxasından günəşlənmək işə yarayırmı?
Xeyr. D vitamini istehsalını təmin edən UVB şüaları şüşədən böyük ölçüdə keçmir.
D vitamini səhər, yoxsa axşam alınmalıdır?
Saat önəmli deyil; yağ olan öyünlə almaq uducunu artırır.
Əlavəni nə qədər müddət istifadə etməliyəm?
Çatışmazlıq müalicəsindən sonra nəzarət analizi ilə həkim qoruyucu dozaya və müddətə qərar verir.
Əlaqəli yazılar: Maqnezium · Omeqa-3 · Yuxu və çəki
